काठमाडौं । शनिबार फ्रान्सभरि महँगी र इन्धनको बढ्दो मूल्यको विरोधमा र्‍याली निकाल्ने तयारी गरिएको छ। यो विरोध प्रदर्शन देशमा आर्थिक र सामाजिक संकट गहिरो बन्दै गएको समयमा भएको छ। विद्यालय सुधारको माग गर्दै हप्तौंसम्म चलेका विद्यार्थी आन्दोलनले यसलाई थप बल पुर्‍याएको छ।

केही प्रदर्शनकारीहरूले सामाजिक सञ्जाल अकाउन्टमार्फत आन्दोलनको आह्वान गरेका छन्। यी अकाउन्टहरू करिब एक दशकअघि ग्यासको उच्च मूल्यविरुद्ध सडकमा उत्रिएको पहेंलो ज्याकेट आन्दोलनसँग जोडिएका छन्।

शनिबार करिब ८० स्थानमा प्रदर्शनकारीहरूले मार्च गर्ने र २ सय ५० स्थानमा सभा गर्ने अधिकारीहरूको अनुमान रहेको छ । यस प्रदर्शनले सयौं विद्यालयमा अशान्तिको कारण बनेको विद्यार्थी आन्दोलन र विभिन्न उमेर समूहका फ्रान्सेली नागरिकहरूलाई समेट्ने फराकिलो सामाजिक आन्दोलनबीच मेल खाने सम्भावना बढाएको छ।

गत महिना विद्यार्थी आन्दोलन सुरु भएदेखि दंगा प्रहरीसँगको हिंस्रक झडपमा सयौं मानिस घाइते भएका छन्। कानून प्रवर्तन अधिकारीहरूका अनुसार हजारौंलाई पक्राउ गरिएको छ जसमा अधिकांश नाबालक रहेका छन्।

सरकारले बजेटमा कडाइ गर्ने प्रयास गरिरहेको र फ्रान्समा अर्को वर्ष राष्ट्रपतीय चुनाव नजिकिँदै गर्दा यो आन्दोलन तातो वातावरणमा सुरु भएको हो। फ्रान्सेली सरकारले विद्यार्थीहरूका केही मागहरू जायज रहेको स्वीकार गरेको छ तर सहरी हिंसाको भने निन्दा गरेको छ। सरकारले फ्रान्स अनबाउन्ड नामक अति वामपथी पार्टीले प्रदर्शनलाई उक्साएको आरोप लगाएको छ भने उक्त पार्टीले यो आरोप अस्वीकार गरेको छ।

 

विद्यार्थीहरूले किन प्रदर्शन गरिरहेका छन्?

विद्यार्थी आन्दोलनका मुख्य आयोजक युनियनका अनुसार भत्किएको पूर्वाधार, अत्यधिक विद्यार्थी रहेका कक्षा कोठा, भारी समय तालिका, शिक्षक र कर्मचारीको अभाव तथा विद्यालयमा पर्याप्त रकम नभएको कारण विद्यार्थीहरू असन्तुष्ट रहेका छन्।

केहीले उच्च शिक्षा र विश्वविद्यालयका लागि राज्य द्वारा सञ्चालित भर्ना प्लेटफर्महरू खारेज गर्न माग गरिरहेका छन् जुन उनीहरूको विचारमा विभेदकारी रूपमा छनोट गर्ने खालका छन्।

पेरिसको श्रमिक वर्गको उपनगर र आन्दोलनको केन्द्र रहेको सीने-सेन्ट-डेनिसस्थित रोजा पार्क्स उच्च माध्यमिक विद्यालयका १५ वर्षीय विद्यार्थी इसाम माख्लुफीले द न्युयोर्क टाइम्सलाई बताएका छन्, ‘कक्षा कोठामा हावा आवतजावत गर्ने व्यवस्था छैन र हामी झ्यालहरू समेत राम्ररी खोल्न सक्दैनौं।’

फ्रान्सेली अधिकारीहरूका अनुसार धेरै प्रदर्शनहरू शान्तिपूर्ण रूपमा सुरु भए पनि प्रदर्शनकारीहरूले मोर्टार शैलीका पटका प्रहार गरेकाले र विद्यालयमा आक्रमण गरेकाले केही प्रदर्शनहरू हिंस्रक बनेका छन्।

राष्ट्रपति इम्यानुएल म्याक्रोँ आफ्नो दुई कार्यकालको सीमा पूरा गर्दै पदबाट हट्ने समय नजिकिँदै गर्दा युनियनहरू र वामपथी दलहरूले असन्तोषको फराकिलो अभिव्यक्तिको रूपमा यो आन्दोलनलाई अगाडि बढाएका छन्।

विद्यार्थीको आन्दोलनमा सहभागी शिक्षक युनियनका नेता सोफी भेनेतितायले हालैको मार्चको साइडलाइनमा भनेकी छिन्, ‘इम्यानुएल म्याक्रोँको १० वर्षको कार्यकालपछि सार्वजनिक शिक्षा प्रणाली दयनीय अवस्थामा पुगेको छ। यसमा हरेक कुराको अभाव रहेको छ।’

के प्रदर्शन हिंस्रक बनेका छन्?

अधिकारीहरूका अनुसार धेरै प्रदर्शनहरू शान्तिपूर्ण रूपमा सुरु भएका थिए तर प्रदर्शनकारीहरूले मोर्टार शैलीका पटका प्रहार गरेपछि र विद्यालय तथा अन्य पूर्वाधारहरूमा आक्रमण गरेपछि स्थिति तनावपूर्ण बनेको थियो जसले गर्दा लाखौं डलरको क्षति भएको छ।

शिक्षा मन्त्री एडुआर्ड गेफ्रेले अक्टोबरको सुरुमा फ्रान्स टु लाई बताएका अनुसार कम्तीमा २४ वटा विद्यालयहरूमा तोडफोड गरिएको छ वा आगजनी गरिएको छ।

एम्नेस्टी इन्टरनेसनलसहितका अधिकारवादी समूहहरूले नाबालकहरूलाई तितरबितर पार्न अश्रुग्याँस र स्टन ग्रेनेडको प्रयोग गरेकोमा आलोचना गरेका छन्।

अभियोजकहरू र प्रहरी निगरानी निकायले आन्दोलनको समयमा प्रहरीले दुर्व्यवहार गरेको कम्तीमा ३४ वटा उजुरीहरूको अनुसन्धान गरिरहेका छन्। अधिकारीहरूका अनुसार यी घटनाहरूमा प्रहरीको स्टन ग्रेनेड विस्फोट हुँदा बायाँ हात उडेका १५ वर्षीय बालक र एक अधिकारीले नजिकैबाट प्रहार गरेको अश्रुग्याँसको गोलाबारीबाट घाइते भएका १४ वर्षीय बालक समावेश छन्।

फ्रान्सेली अधिकारीहरूका अनुसार लगभग ८ हजार मानिसलाई पक्राउ गरिएको छ । लगभग ९ सय प्रहरी अधिकारीहरू तथा ३ सय ५० भन्दा बढी विद्यार्थी र कर्मचारीहरू घाइते भएका छन्।

फ्रान्समा युवा आन्दोलनको लामो इतिहास रहेको छ जुन कहिलेकाहीं हिंस्रक पनि हुने गरेको छ। यसमा सन् १९६८ को विद्यार्थी-नेतृत्वको आन्दोलन पनि समावेश छ जसले लगभग सरकार ढलाएको थियो र फ्रान्सेली समाजलाई रूपान्तरण गर्न मद्दत गरेको थियो।

अधिकारीहरूले कसरी प्रतिक्रिया दिएका छन्?

फ्रान्सेली सरकारले हिंसाको निन्दा गरेको छ र कडा जवाफ दिएको छ। फ्रान्सका न्यायमन्त्री जेराल्ड डार्मानिनले यस महिना भनेका छन् कि उनले अभियोजकहरूलाई जहाँ सम्भव छ त्यहाँ आपराधिक आरोपहरू अगाडि बढाउन र क्षतिको लागि अभिभावकहरूलाई जवाफदेही बनाउन निर्देशन दिएका छन्।

तर सरकारले विद्यार्थीहरूका केही गुनासोहरू स्वीकार गरेको छ। यसले सन् २०२७ को बजेटको एक भागको रूपमा घोषणा गरिएको केही उच्च शिक्षा दर्ता शुल्क बढाउने योजनाहरू तुरुन्तै खारेज गरेको छ।

यसले कर्मचारी अभावबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित उच्च माध्यमिक विद्यालयहरूमा ३ हजार वैकल्पिक शिक्षकहरूलाई छिटो खटाउने प्रतिबद्धता जनाएको छ । विद्यालयहरूसँग सम्बन्धित निर्णय प्रक्रियामा विद्यार्थीहरूलाई अझ राम्रोसँग समावेश गर्ने योजनाहरू घोषणा गरेको छ। शिक्षा मन्त्रालयले उच्च माध्यमिक विद्यालयका विद्यार्थीहरूका चिन्ताहरू व्यक्त गर्न अज्ञात राष्ट्रिय अनलाइन सर्वेक्षण स्थापना गरेको छ र शिक्षा मन्त्री गेफ्रेले बिहीबार लगभग एक लाख विद्यार्थीहरूले त्यसो गरिसकेका बताएका छन्।

तर विद्यार्थी नेताहरूले सरकारको प्रस्तावहरूलाई ठाडै अस्वीकार गरेका छन् र लामो समयदेखिका संरचनागत समस्याहरूको लागि तिनीहरूलाई अपर्याप्त सुधार भनेका छन्।